Ana Sayfa - Hakımızda - İletişim

Biyografi

Reformist ve aktivist bir düşünür: Cemaleddin Afgani
Ortadoğu'daki birçok hareketi etkileyen Cemaleddin Afgani, 59 yıllık hayatında birçok ülkede çeşitli faaliyetlerde bulunmuştu... ...

19. Yüzyılın önemli aktivist ve düşünürlerinden Cemaleddin Afgani, 9 Mart 1897 tarihinde İstanbul'da vefat etmişti.

Afganistan, Osmanlı İmparatorluğu, Mısır, Fransa, Rusya, İran ve İngiltere'de faaliyetlerini yürüten ve çok hareketli bir hayat süren Afgani, 1838 yılında Afganistan'ın doğusundaki Esadabad şehrinde dünyaya geldi. Tam adı Cemaleddin el-Afgani es-Seyid Muhammed ibn Safder Han olarak geçmektedir.....

Gençliğinde eğitim için Irak ve Hindistan'da bulunan Afgani, buralarda İngiliz işgalinin ve sömürü düzeninin etkilerini gördükten sonra Batı aleyhtarı bir tutum takınmaya başladı. Hayatının ilk yıllarını, Irak'ın Kerbela ve Necef kentlerinde din ve felsefe eğitimi alarak geçiren Cemaleddin Afgani, İlerleyen zamanlarda ise yavaş yavaş oluşmaya başlayan fikirleri istikametinde, sömürge altında bulunan müslüman halkları uyandırma ve hem iktisadi hem de düşünce planında onları geri kalmışlıktan kurtarma hissiyle birçok ülkede faaliyetlerde bulundu. Tanzimat'ın sonlarına doğru geldiği İstanbul'da Osmanlı aydın ve devlet adamlarının da dikkatini çekmeyi başardı.

 Bir süre İstanbulda verdiği konferanslarla tepki çeken Afgani, 1871'de Kahire'ye gitti. Afgani, kendi deyimiyle ömrünün en verimli yıllarını Mısır'da geçirdi. Evinde verdiği dersler ve sohbetler vesilesiyle zamanla bir talebe halkası oluştu ve fikirlerini geniş bir yelpazede ifade etme imkanını buldu. Cemaleddin Afgani'nin siyasi amacı, sömürgeci batılı devletlere karşı halkı şuurlandırarak monarşi yönetimlerini bertaraf etmek ve hürriyetçi, meşrutiyetçi yönetimler ile İslam dünyasını tek bir halife etrafında toplamak idi.

Mısır'da çevresinde toplanan gençlerin arasında Muhammed Abduh ile Mısır'daki milliyetçi Vefd Partisi'nin kurucusu Saad Zaglul da vardı. Ulusal bağımsızlığı tehlikeye düşürdüğü düşüncesiyle dönemin Mısır hıdivi İsmail Paşa’ya muhalefet eden Afgani, 1879’da İsmail Paşa’nın görevden alındıktan sonra oğlu Tevfik Paşa’da da güven uyandırmadı; cumhuriyetçilik düşüncesini yaymaya çalıştığı iddiasıyla Mısır’dan sınırdışı edildi; zorunlu ikamet etmek üzere Hindistan’a gönderildi.

Üç yıllık zorunlu ikamet için Haydarabad'a giden Afgani, burada “Er-Red-aled-Dehriyyin” (Tabiatçılığa Reddiye) isimli bir kitap yazdı. Eserinde pozitivizme, ateizme, laikliğe şiddetli eleştiriler yöneltti. Bu arada Mısır’da Arabi Paşa isyanı başlayınca İngilizler tarafından Hindistan halkını Mısır’daki isyanı desteklemeye çağırdığı gerekçesiyle gözetim altına alındı. İsyan bastırıldıktan sonra beş yıl bir İslam ülkesine ayak basmaması kaydıyla ülkeden çıkış izni verildi. İngiltere’ye giden Afgani, kısa bir süre sonra Fransa’ya geçti.

Paris'te çok gazete ve dergide yazılar yazan Afgani, Fransız tarihçi ve filozof Ernest Renan ile de, İslam’ın bilim karşısındaki konumu üzerine ünlü bir tartışmaya girdi. İslam’ın ilme karşı olduğu, Arap milletinin de doğası gereği metafizik ilimlere karşı meylinin bulunmadığı iddiasını Arapça bir makale ile cevapladı.

Paris’teki en önemli çalışması Beyrut’ta sürgünde bulunan Muhammed Abduh’u da Paris’e davet ederek onunla birlikte El-Urvetü'l-Vuska (Sağlam Kulp) dergisini çıkartması oldu. Dergi, doğu ülkelerinin sömürgecilerden kurtulması, hilafetin canlanması yolunda fikirler yaymayı amaçlıyordu. İlk sayısını 13 Mart 1884’ten çıkardı; 18 sayı yayınlandıktan sonra bu fikirleri kendi çıkarlarına aykırı bulan İngilizlerin girişimi ile kapandı.

Derginin kapanmasından sonra 1886’da İran Şahı’ndan gelen davet üstüne İran’a giden Afgani, Nasıreddin Şah’tan ülkede reform yapmasını isteyince onunla ters düştü ve bu ülkeden de ayrılarak Rusya’ya gitti.

Rusya'da bu ülke ile İngiltere’yi karşı karşıya getirmeyi amaçlayan çeşitli girişimlerde bulunduğu öne sürülüyor. Afgani, Rusya’daki Müslümanların Kur’an-ı Kerim basma izni gibi bazı haklar elde etmesinde etkili oldu. Çar tarafından tehlikeli bulunduğu için 1889’da Rusya’dan sınırdışı edilen Afgani, Almanya’ya gitti. Münih’te bir sergide Nasıreddin Şah ile karşılaştı ve onunla yeniden İran’a davet edildi.

Daveti kabul eden Afgani, şahın danışmanı olarak siyasal bir rol oynamaya çalıştı ancak ıslahat düşüncelerinde ısrar edince tekrar sapkınlıkla suçlandı. Nasıreddin Şah'ın, kendisiyle ilgili kuşkuları artınca Afgani de, Şah'a karşı açık bir muhalefete başladı. 1890'da sınırdışı edildi……..

Afgani, 1892’de II. Abdülhamid'in yakın adamı Ebu'l-Huda'nın çağrısı üzerine İstanbul'a gitti. Abdülhamid’in Afgani’yi Sudan’daki Mehdi hareketine verdiği destek sebebiyle hilafeti Araplara vermeyi planladığı iddiasıyla İstanbul’a çağırdığı ve yakınında tutmak istediği öne sürülüyor. Stanbul’da Afgani’ye bir ev ve maaş tahsis edildi. 1896'da İran şahı Nasıreddin Şah'ın Mirza Rıza Kirmani adlı kişi tarafından öldürülmesinden sonra cinayeti tertiple suçlanan Afgani kuşkulu görülmeye başladı ve Nişantaşı’nda bir konakta göz hapsinde tutuldu.

Cemalettin Afgani, çenesinde başlayan boğaz kanseri sonucu 9 Mart 1897’de İstanbul’da vefat etti. Nişantaşı’ndaki Şeyhler Mezarlığı'na defnedildi. 1944'te Afganistan hükümetinin talebi üzerine cenazesi bu ülkeye gönderildi. Kabil'de üniversite içinde Afgani için bir anıtmezar yapıldı.

Ortadoğuda cereyan eden hadiselerin tarihi yol haritasına bakıldığında Cemaleddin Afgani düşüncesiyle karşılaşmak mümkündür. Afgani bu açıdan değerlendirildiğinde öncü bir şahsiyet olarak nitelendirilir. Özellikle Mısır'da kaldığı yıllarda çok fazla dersler ve sohbetler vererek değerli şahsiyet ve ilim adamları yetiştirmiş olması onu alanında öncü kılmaya yetmişti…….

(kaynak: dunyabulteni)

Yorumlar

Hiç yorum eklenmemiş. Tıkla ! İlk ekleyen sen ol ...

İlgili Başlıklar

Arşiv Arama

İlhamın Mihrabında

Bazen zayıf, zalim olur
Ye’s ile su’-i zandan za’f-ı kalb neş’et eder.

Sername

Siyasalın İhlası
Bu denemenin ilgilendiği alan, özellikle dinî cemaatleşmelerin iktidar unsurlarıyla ilişkilenme tarzından türeyen siyasallığın ihlasının nasıllığıdır.

En Çok Okunanlar

Yorum Platformu

Ubeyd Kudat
Münazarat Penceresinden Devlet

İktibas

Sizden Gelenler

 

Tüm hakları saklıdır 2013 ®
Kaynak gösterilmeden ve izinsiz alıntı yapılamaz.

Yazılım : Networkbil.net