Saniyen: Din-i İslâmı Hristiyan dinine kıyas edip Avrupa gibi dine lâkayd olmak, pek büyük bir hatadır. Evvelâ, Avrupa dinine sahiptir. Başta Wilson, Lloyd George, Venizelos gibi Avrupa büyükleri, papaz gibi dinlerine mutaassıp olmaları şahittir ki, Avrupa dinine sahiptir, belki bir cihette mutaassıptır.

   Salisen: İslâmiyeti Hristiyan dinine kıyas etmek, kıyas-ı maalfârıktır; o kıyas yanlıştır. Çünkü Avrupa dinine mutaassıp olduğu zaman medenî değildi; taassubu terk etti, medenileşti.

   Hem din onların içinde üç yüz sene muharebe-i dahiliyeyi intaç etmiş. Müstebid zalimlerin elinde avâmı, fukarayı ve ehl-i fikri ezmeye vasıta olduğundan, onların umumunda muvakkaten dine karşı bir küsmek hasıl olmuştu. İslâmiyette ise, tarihler şahittir ki, bir defadan başka dahilî muharebeye sebebiyet vermemiş. Hem ne vakit ehl-i İslâm dine ciddî sahip olmuşlarsa, o zamana nisbeten yüksek terakki etmişler. Buna şahit, Avrupa’nın en büyük üstadı Endülüs devlet-i İslâmiyesidir.

   Hem ne vakit cemaat-i İslâmiye dine karşı lâkayd vaziyeti almışlar; perişan vaziyete düşerek tedennî etmişler.

   Hem İslâmiyet, vücub-u zekât ve hurmet-i ribâ gibi binler şefkatperverane mesail ile fukarayı ve avâmı himaye ettiği,

اَفَلَا يَعْقِلُونَ   ۞   اَفَلَا يَتَفَكَّرُونَ   ۞   اَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ

gibi kelimatıyla aklı ve ilmi istişhad ve ikaz ettiği ve ehl-i ilmi himaye ettiği cihetle, daima İslâmiyet fukaraların ve ehl-i ilmin kal’ası ve melcei olmuştur. Onun için, İslâmiyete karşı küsmeye hiçbir sebep yoktur. İslâmiyetin Hristiyanlık ve sair dinlere cihet-i farkının sırr-ı hikmeti şudur ki: